selcuk.nl

foto: Johan van Gurp-BN/DeStem

’s Ochtends een vergadering met de programcommissie, met daartussen vleugjes Heilig Hartkerk. Een hernieuwd bezoek aan de kerk zat er even niet in. Wel telefonisch overlegd met bewoners. En aangezien Jaap deze avond zou blijven eten, wilde ik eigenlijk ook nog enkele boodschappen doen.

Tijdens de vergadering van de programmacommissie ook kort overleg gehad met Johan Kwisthout van de SP over de aanvraag van een spoeddebat. Hij stelde een korte verklaring op die door de diverse partijen ondertekent kon worden. Het debat is inmiddels ook gepland: op 5 januari om 19.30 ten Stadhuize in Breda. Deze vergadering is openbaar toegankelijk. Iedereen die betrokken is bij de zaak nodig ik van harte uit om dan wel op de publieke tribune, dan wel beneden in de trouwzaal via televisie, de vergadering te volgen. De trouwzaal is wellicht de meest rielekste plek om te kijken: daar hoef je niet de hele tijd muisstil te zijn en kun je ook nog eens een keer per ongeluk vloeken.

Om twee uur een optreden met ons koor op de Balfortbrug, waar op deze dag werd herdacht dat precies 62 jaar geleden twintig Bredanaars hun leven verloren door een Engelse vliegtuigbom die per abuis boven deze wijk werd losgelaten. We begonnen met ‘Sagt mir wo die Blumen sind’, wat, zo hoorden we achteraf, niet door iedereen erg toepasselijk werd gevonden. Ook al is het nummer tegen de oorlog en staat het bijna symbool voor de strijd tegen Nazi-Duitsland, kennelijk ligt het gebruik van de Duitse taal bij dit soort gelegenheden voor sommigen nog steeds erg moeilijk.

’s Avonds gegeten en (erg veel) gedronken met Jaap, en later ook zijn vriendin Hedwig die onverwacht langskwam. Ondertussen werd ik nog gebeld door één van de bewoners van de kerk om een afspraak te maken voor zaterdagmiddag en plofte de rapportage over de ontruimingsactie die de gemeente die avond nog had laten bezorgen, op de mat.

foto: Johan van Gurp-BN/DeStem

Hierbij een afschrift van de schriftelijke vragen die we donderdag aan het college hebben gesteld over de ontruiming van d Heilig Hartkerk.

Geacht college,

Gisteren hebben de fractievoorzitters kennis genomen van de ontruiming van de Heilig Hartkerk. Het betrof geen ontruiming in die zin dat de bewoners uit hun woning werden gezet, maar een bevel de woonruimte tijdelijk te verlaten om Brandweer en Bouw- en Woningtoezicht de gelegenheid te geven de een week eerder gerapporteerde brandonveilige situatie te beëindigen. De burgemeester vermeldde daarbij, ook via een persen Breda Bericht, dat de bewoners de gelegenheid zouden krijgen allereerst hun persoonlijke eigendommen veilig te stellen. Overige persoonlijke bezittingen van de bewoners zouden worden opgeslagen, brandgevaarlijke spullen zouden worden verwijderd. Overigens zou één en ander geen invloed hebben op het opgebouwde woonrecht van de huidige bewoners van de Heilig Hartkerk.

Onze fractie trof ter plaatse helaas een volstrekt ander scenario aan. Ondergetekenden zijn op verschillende momenten van de dag poolshoogte gaan nemen op de Baronielaan. De verhalen en eigen waarnemingen liegen er niet om. De bewoners hebben welgeteld een kwartier de tijd gekregen om persoonlijke eigendommen veilig te stellen en zich uit het pand te verwijderen. De manier waarop dit alles is gegaan, lijkt in te druisen tegen elke fatsoensnorm die in dit land gebruikelijk is. Het is dan ook in de bewoners te prijzen dat zij zich zo beheerst hebben opgesteld.

Gedurende de gehele dag werden in de kerk bouwconstructies, die dienden als slaapkamer of persoonlijke ruimte, hardhandig gesloopt door Stolwerk. Dat hierbij dusdanig tekeer gegaan werd dat ernstige schade is toegebracht aan het Rijksmonument, is in onze ogen ronduit schandelijk. Zo zijn flinke gaten (tot bijna 1 meter) in de muren ontstaan op plaatsen waar de constructies aan de muren waren bevestigd. Gaten en beschadigingen die voorkomen hadden kunnen worden als bedachtzamer was omgegaan met de verwijdering. Ook zijn grote delen van de houten vloer en de betegelde vloer voor het altaar zwaar beschadigd. Beschadigingen die er tot gisteren niet waren, weten wij uit eigen waarneming.

Dat bij het naar beneden halen van de constructies vele eigendommen van de bewoners zijn beschadigd, geplet of voor het gemak tezamen met het puin in de verpletteraar zijn verdwenen, is in onze ogen ook niet uit te leggen. Een laptop, om maar een voorbeeld te geven, werd teruggevonden onder een dikke laag puin en ook nog eens in een plas met water, die was ontstaan door een lekkage, veroorzaakt door onvakkundig verwijderen van een deel van de waterleiding, dit alles onder de verantwoording van Bouw- en Woningtoezicht en dus de gemeente Breda.

Het vervolg had zomaar een verloren gewaand hoofdstuk uit het boek ‘Der Prozess’ van Franz Kafka kunnen zijn. Kunstwerken en eindexamenprojecten van kunststudenten werden vernietigd, dossiers en administraties verdwenen in de vuilcontainer en in het kader van de brandveiligheid verdwenen fietsen, bromfietsen, bankstellen, kunstwerken en andere volstrekt normale huisraad in verpletteraar of container. De ontruimers volgden orders op van hogerhand of volgden nauwgezet de regels omtrent brandveiligheid, die, daar ter plaatse, van elke realiteitszin gespeend leken. Zelfs de biechthokjes, onderdeel van het beschermde interieur van de kerk, werden als brandonveilig beschouwd en afgevoerd. Een volledig stenen haard in een volledig stenen omgeving was vernietigd, zonder dat duidelijk was aan welke regels deze haard niet voldeed.

Toen om half tien het pand uiteindelijk weer werd vrijgegeven, was de frustratie, de ontsteltenis en het verdriet groot. Niets was er over van de voormalige woonsituatie. Gas en electra waren afgesloten en het water, hoewel niet afgekeurd, was eveneens afgesloten vanwege een door de ontruimers veroorzaakt lek welke de halve kerk blank deed staan. Koud, zonder verwarming en zonder water of licht, werd het pand ‘bewoonbaar’ verklaard. Het surrealisme druipt er vanaf: de brandslang is gedurende de ontruiming door één van de ontruimers doorgesneden. Wij zien niet hoe dat de brandveiligheid in het pand bevordert.

Het anderhalve week eerder door de bewoners zelf schoongeveegde voorplein was een puinhoop, vandaag door de kerkbewoners zelf schoongeveegd. Ook de kerk werd aangeveegd, de schade bekeken en de verloren spullen geïnventariseerd. Maar de moraal is niet gebroken. Er klonk een kwartier na het vrijgeven van de kerk al weer muziek, de bewoners zijn vast overtuigd dit monument en de culturele vrijplaats die de afgelopen twintig jaar is ontstaan, te blijven verdedigen.

Het brengt ons in eerste instantie tot de volgende vragen:

1. Waarom, als het rapport van de brandweer al op 16 december is binnengekomen, is er drie werkdagen gewacht met de ontruiming? Waarom zijn de bewoners niet eerder gewaarschuwd zodat zij zelf al maatregelen hadden kunnen treffen ter bevordering van de brandveiligheid of, op zijn minst, het elders onderbrengen van eigendommen, huisraad en kunstwerken?

2. Waarom kregen de bewoners slechts 15 minuten om het pand te verlaten en kregen zij niet de mogelijkheid om bij het afvoeren van spullen aan te geven welke eigendommen opgeslagen dienden te worden? Was het niet reëel geweest hier bijvoorbeeld enkele uren of een gehele dag ruimte voor te geven?

3. Hoe brandbaar zijn biechthokjes, bankstellen en fietsen? Zijn houten voorwerpen als kasten, biechthokjes, bankstellen en fietsen voorwerpen die volgens de huidige regels niet meer in een woonruimte mogen staan? Kan op deze manier elke woning in Breda ontruimd worden?

4. Waarom heeft de gemeente zich niet aan haar toezegging gehouden alle persoonlijke eigendommen op te slaan? Waarom is niet met de bewoners overlegd over de spullen die bewaard moesten blijven?

5. Hoe kan het dat in opdracht van de Burgemeester zoveel schade is toegebracht aan dit rijksmonument? Is de gemeente Breda verantwoordelijk voor die kosten van deze schade? Wie is verantwoordelijk voor de schade of het verlies van vele persoonlijke eigendommen, waaronder ook – in sommige gevallen zelfs getaxeerde – kunstwerken?

6. Waarom is de brandslang aan de linkervoorzijde van de kerk doorgesneden? Waarom zijn enkele brandblussers afgevoerd?

7. Hoe kon het gebeuren dat een verder niet afgekeurde waterleiding toch is vernietigd, zonder dat hier opdracht toe was verleend? Wanneer gaat de gemeente Breda dit herstellen? Is de gemeente Breda verantwoordelijk voor de reparatiekosten?

8. Welke reden hadden de uitzetters om de achterdeur van de Heilig Hartkerk af te sluiten en dicht te timmeren, terwijl deze deur nu juist een extra vluchtweg biedt bij eventuele brand en ook als zodanig dienst deed? Was er opdracht tot het afsluiten van deze deur afgegeven?

9. Waarom heeft de brandweer de kerk nooit eerder gecontroleerd? In het persbericht staat misleidend dat het is ‘de eerste keer dat de brandweer van de bewoners toegang kreeg tot het pand voor een controle’. In werkelijkheid is de afgelopen jaren de hoofdbewoner geen enkele keer verzocht om toegang voor inspectie van het pand.

10. Welke reden was er voor de inzet van massale politie? Op een gegeven moment zijn wèl tien tot twintig beambten gesignaleerd. Hoeveel personen zijn er in totaal ingezet voor de gehele operatie en hoeveel geld heeft deze gekost?

11. Waarom is gekozen voor deze confronterende opstelling vanuit de zijde van de gemeente, terwijl tot op heden altijd een normaal contact is geweest met de bewoners van het pand en dit ook tot gisteren prima mogelijk was geweest?

12. Hoewel wij het positief ervaren dat op zijn minst de kapel van Salvator in tact is gelaten, lijkt hier enige sprake van willekeur te zijn. Waarom zijn hun spullen, vergelijkbaar met de als brandgevaarlijk afgevoerde huisraad van de bewoners, niet afgevoerd? Wordt hier niet met twee maten gemeten?

13. Kunt U als bijlage bij de beantwoording ook het inspectierapport meezenden of ter inzage leggen, alsmede de evaluatie van de operatie en een inventarisatie van de afgevoerde spullen?

Wachtend op Uw antwoord,

Piet Hein Scheltens, Selçuk Akinci,

foto van voor de ontruimingsactie, genomen op 10 december 2005 door Liesbeth Kuijpers

Toen ik dacht dat deze week relatief rustig zou zijn, wist ik nog niet dat op woensdag de Heilig Hartkerk in Breda voor een dag zou worden ontruimd. En de bewoners natuurlijk ook niet. Ik schreef het al in het log over gisteren: persoonlijke bezittingen waren zoek of kapot of in de kraak-machine (toepasselijk woord?) verdwenen. Maar pas de volgende dag werd echt duidelijk hoe destructief de mannen van de gemeente tekeer waren gegaan.

Piet Hein en ik kwamen samen op de fractie om allereerst wat zaken op een rijtje te krijgen. De belangrijkste informatie: hoe kunnen de bewoners weer beschikken over gas, water en licht. Dat bleek een lastige zaak: het is namelijk de eigenaar die gas, water en licht moet aanvragen en Stichting Woonzorg Nederland zal niet genegen zijn dit spoedig te doen. Zij willen de krakers er immers het liefste uit hebben. Overigens leverde ditzelfde telefoontje op dat de spullen van de bewoners zijn opgeslagen hij de afvalservice op de Slingerweg. Ze konden daar nog drie maanden terecht om het af te halen.

Een bezoek aan de kerk leverde een mistroostig beeld op. Niets was er over van de bar, de keuken en de slaapkamers die daar door de eerste generatie bewoners nog zijn gebouwd. Weg was de houten ‘parasol’ die de ontmoetingsruimte versierde. Weg waren zelfs de biechthokjes, die door Bouw en Woningtoezicht om volstrekt onduidelijke redenen ook als brandgevaarlijk bestempeld werden. Ik waarschuw de katholieke kerk maar vast. Helemaal absurd was dat bij de opruimactie ook nog ernstige schade is toegebracht aan de kerk. De vloer voor het altaar is ontzet en de tegels compleet beschadigd. De houten vloer in de linkerbeuk vertoont een groot gat.

We brachten de bewoners het nieuws over gas, water en licht en lichtten ze in over de opslag van spullen. Ik maakte een nieuwe afspraak met de kerkbewoners voor die middag. Terug op de fractie bereidde ik schriftelijke vragen voor over de kerk, die nog diezelfde middag de deur uitgingen.

Terug in de kerk was de ontsteltenis wederom groot. Een bezoek aan de afvalservice leerde dat van alle afgevoerde spullen en huisraad slechts drie kachels zijn bewaard gebleven. De rest is allemaal afgevoerd als grof vuil. Daaronder vele kunstwerken, maar ook multomappen met administraties van mensen (bankgegevens bijvoorbeeld), stereo-apparatuur, beddegoed, tapijten, de gehele keukeninventaris, computerapparatuur en wat al niet meer. Eén van de bewoners keerde terug met drie kachels en een hoop extra frustraties.

Na nog een vergadering over de nieuwsbrief van de afdeling, die grotendeels gewijd gaat worden aan de Heilig Hartkerk, reed ik door naar Eindhoven. Ik was gevraagd daar een jongerendebat te leiden en dat deed ik met plezier. Dat het lang van te voren geplande evenement nu wel erg ongelegen kwam, deed daar gelukkig niets aan af. Dat ik pas over twaalven thuis kwam en toen nog mijn avondeten heb zitten koken, nam ik maar voor lief. Er zijn mensen die het erger hebben. In de Heilig Hartkerk bijvoorbeeld.

De al bijna twintig jaar gekraakte Heilig Hartkerk werd vandaag ontruimd. Het pand was door de brandweer onbewoonbaar verklaard. De houten constructies in het pand zouden te onveilig zijn. Dat zou vandaag worden opgeruimd. Daarna mochten de krakers weer gewoon terug. Dat het desondanks uitliep op een drama is te danken aan het discutabele optreden van burgemeester Peter van der Velden.

Allereerst iets over de krakers: het is aan deze groep mensen te danken dat de kerk er nog steeds staat. Zonder hen was het pand al lang tegen de vlakte gegaan of weggeregend. Inmiddels is het een Rijksmonument. Dit trouwens dankzij de jarenlange inzet van vele omwonenden, waaronder de dit jaar overleden Ad Meeuwissen.

Vanochtend werden de fractievoorzitters ingelicht over een alarmerende situatie in de voormalige kerk. Het pand was absuluut brandgevaarlijk. Er moest accuut ingegrepen worden. Vandaar dat bouw- en woningtoezicht samen met de brandweer op datzelfde moment het pand ontruimde om de brandgevaarlijke spullen te verwijderen. Huisraad en persoonlijke eigendommen zouden blijven staan of worden opgeslagen. En aan het einde van de dag zouden de krakers weer in hun woning terugmogen.

Het bleek één aaneenschakeling van onwaarheden. Want na een hardhandige ontruiming waarbij één van de bewoners van enkele meters hoogte naar beneden viel, volgde een ware beeldenstorm. Allereerst werden de houten contructies van de bewoners, die dienden als slaapruimte, met grof geweld naar beneden gehaald met een grijper, waarbij naar alle waarschijnlijkheid ook flink wat schade is toegebracht aan het monument. Maar behalve het bouwmateriaal verdwenen ook vele persoonlijke eigendommen in de verplettermachine. Fietsen, een bromfiets, een bankstel, dossiers van bewoners, persoonlijke huisraad en vele kunstwerken (de kerk wordt deels bewoond door Kunstenaars) verdwenen rücksichtslos in de verpletteraar. Van de beloofde gemeentelijke opslag bleek geen sprake. Iets wat aan het einde van de dag trouwens ook bevestigd werd door de coördinator van Bouw- en Woningtoezicht.

Het is me niet geheel duidelijk wat er allemaal aan beslissingen zijn genomen die geleid hebben tot dit tafereel. Was het een vooropgezet plan om de krakers te demoraliseren, of was er daadwerkelijk sprake van brandgevaar. Maar dan nog: geef de mensen dan de gelegenheid zelf op een fatsoenlijke manier de boel te demonteren en laat ze op z’n minst hun eigendommen veiligstellen voordat je met grof geweld van alles in de shredder stopt. En sinds wanneer is een bankstel brandgevaarlijk? Betekent dat dat straks elke burger met een bankstel op een zelfde wijze behandeld wordt door de gemeente? Het was werkelijk te zot voor woorden: Kafkaesk tot en met. De vele ambtenaren en politiemensen beriepen zich op regels en opdrachten die van hogerhand werden opgelegd, maar niemand die zich bekommerde om een fatsoenlijke afwikkeling van de zaken of om de huisraad en kunstwerken van de krakers. Kennelijk zijn de regels belangrijker dan de slachtoffers die door de dikke boeken vol onverklaarbare regels worden geplet. Bureaucratie-burger: 1-0.

De Burgemeester zal zich ongetwijfeld beroepen op de rellen die in zijn ogen zouden zijn ontstaan op het moment dat de actie vooraf was aangekondigd. Dus liever maar een onaangekondigde actie waarbij de rechten van de bewoners tot op het bot zijn geschaad. De overheid moet erop toezien dat persoonlijke eigendommen van diefstal of vernietiging worden gevrijwaard, niet dat ze worden vernietigd.

Als laatste blijk van invoelend onvermogen werden water, licht en gas (waarvoor maandelijks keurig werd betaald) afgesloten. Ongetwijfeld moet de brandweer hebben gedacht dat ook het water ontzettend brandgevaarlijk was. En zo werd om circa half tien het pand ineens weer bewoonbaar verklaard. Zonder gas, water en licht weliswaar, en dus ook steenkoud, maar kennelijk toch bewoonbaarder dan ’s ochtends. In de ogen van de gemeente althans. De krakers dachten daar geheel anders over. Treurend of zelfs huilend over het verlies van zo veel van hun goederen namen zij bezit van een ineens behoorlijk lege kerk. Maar ik ben er van overtuigd dat ze twee keer zo sterk uit deze catastrofe zullen komen. Morgen ga ik opnieuw langs, om bij daglicht te kunnen zien welk een destructieve wervelwind heeft huisgehouden in de Baronielaan. En Burgemeester Peter van der Velden zal daar zeker nog over horen. Het laatste woord is hier immers nog niet over gezegd. Kerst of geen kerst.